عبادت، نه بيوك بر تجارت و سعادت؛ فسق و سفاهت، نه بيوك بر خسارت و هلاكت اولديغنى آكۡلامق ايسترسهكۡ، شو تمثيلى حكايهجگه باق، ديكۡله...
بر وقت ايكى عسكر، اوزاق بر شهره گيتمك ايچون أمر آلييورلر. برابر گيدرلر؛ تا، يول ايكيلهشير. بر آدم اوراده بولونور، اونلره دير: "شو صاغدهكى يول، هيچ ضررى اولمامقله برابر، اونده گيدن يولجيلردن اوندن طوقوزى بيوك كار و راحت گورور. صولدهكى يول ايسه، منفعتى اولمامقله برابر، اون يولجيسندن طوقوزى ضرر گورور. هم ايكيسى، قيصه و اوزونلقده بردرلر. يالكۡز بر فرق وار كه، إنتظامسز، حكومتسز اولان صول يولكۡ يولجيسى چانطهسز، سلاحسز گيدر. ظاهرى بر خفّت، يالانجى بر راحتلق گورور. إنتظامِ عسكرى آلتندهكى صاغ يولكۡ يولجيسى ايسه، مُغَدّى خلاصهلردن طولو درت اوقّهلق بر چانطه و هر عدُوّى آلت و مغلوب ايدهجك ايكى قيّهلك بر مكمّل ميرى سلاحى طاشيمغه مجبوردر."
او ايكى عسكر، او معرّف آدمكۡ سوزينى ديكۡلهدكدن صوكۡره شو بختيار نفر، صاغه گيدر. بر بطمان آغيرلغى اوموزينه و بلنه يوكلر. فقط قلبى و روحى، بيكۡلر بطمان منّتلردن و قورقولردن قورتولور. اوتهكى بدبخت نفر ايسه، عسكرلگى بيراقير. نظامه تابع اولمق ايستهمز، صوله گيدر. جسمى بر بطمان آغيرلقدن قورتولور، فقط قلبى بيكۡلر بطمان منّتلر آلتنده و روحى حدسز قورقولر آلتنده أزيلير. هم هركسه ديلنجى، هم هر شيدن، هر حادثهدن تيترهر بر صورتده گيدر. تا، محلِّ مقصوده يتيشير. اوراده، عاصى و قاچاق جزاسنى گورور.
عسكرلك نظامنى سَون، چانطه و سلاحنى محافظه ايدن و صاغه گيدن نفر ايسه، كيمسهدن منّت آلميهرق، كيمسهدن خوف ايتميهرك راحتِ قلب و وجدان ايله گيدر. تا او مطلوب شهره يتيشير. اوراده، وظيفهسنى گوزلجه ياپان بر ناموسلى عسكره مناسب بر مكافات گورور.
ايشته أى نفسِ سركش! بيل كه: او ايكى يولجى؛ برى مطيعِ قانونِ إلٰهى، بريسى ده عاصى و هوايه تابع إنسانلردر. او يول ايسه، حيات يوليدر كه؛ عالمِ أرواحدن گلوب قبردن گچر، آخرته گيدر. او چانطه و سلاح ايسه، عبادت و تقوادر. عبادتكۡ چندان ظاهرى بر آغيرلغى وار. فقط معناسنده اويله بر راحتلق و خفيفلك وار كه، تعريف ايديلمز. چونكه عابد، نمازنده دير: اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلٰهَ اِلاَّ اللّٰهُ يعنى: "خالق و رزّاق، اوندن باشقه يوقدر. ضرر و منفعت، اونكۡ ألندهدر. او هم حكيمدر، عبث ايش ياپماز. هم رحيمدر؛ إحسانى، مرحمتى چوقدر." دييه إعتقاد ايتديگندن هر شيده بر خزينهِٔ رحمت قپوسنى بولور. دعا ايله چالار. هم هر شيئى كندى ربّيسنكۡ أمرينه مسخّر گورور، ربّيسنه إلتجا ايدر. توكّل ايله إستناد ايدوب هر مصيبته قارشى تحصّن ايدر. ايمانى، اوكۡا بر أمنيتِ تامّه ويرر. أوت هر حقيقى حسنات گبى جسارتكۡ دخى منبعى، ايماندر، عبوديتدر. هر سيّئات گبى جبانتكۡ دخى منبعى، ضلالتدر. أوت تام منوّر القلب بر عابدى، كُرهِٔ أرض بومبا اولوب پاتلاسه، إحتمالدر كه، اونى قورقوتماز. بلكه خارقه بر قدرتِ صمدانيهيى، لذّتلى بر حيرت ايله سير ايدهجك. فقط مشهور بر منوّر العقل دينلن قلبسز بر فاسق فيلسوف ايسه؛ گوكده بر قويروقلى ييلديزى گورسه، يرده تيترهر. "عجبا بو سرسرى ييلديز أرضمزه چارپماسين مى؟" دير؛ أوهامه دوشر. (بر وقت بويله بر ييلديزدن آمريقا تيترهدى. چوقلرى گيجه وقتى خانهلرينى ترك ايتديلر.)
أوت إنسان، نهايتسز شيلره محتاج اولديغى حالده؛ سرمايهسى هيچ حكمنده... هم نهايتسز مصيبتلره معروض اولديغى حالده؛ إقتدارى، هيچ حكمنده بر شى... عادتا سرمايه و إقتدارينكۡ دائرهسى، ألى نرهيه يتيشيرسه او قدردر. فقط أمللرى، آرزولرى و ألملرى و بلالرى ايسه؛ دائرهسى، گوزى، خيالى نرهيه يتيشيرسه و گيدنجهيه قدر گنيشدر. بو درجه عاجز و ضعيف، فقير و محتاج اولان روحِ بشره عبادت، توكّل، توحيد، تسليم؛ نه قدر عظيم بر كار، بر سعادت، بر نعمت اولديغنى، بتون بتون كور اولميان گورور، درك ايدر. معلومدر كه: ضررسز يول، ضررلى يوله (وَلَوْ اون إحتمالدن بر إحتمال ايله اولسه) ترجيح ايديلير. حالبوكه مسئلهمز اولان عبوديت يولى، ضررسز اولمقله برابر اوندن طوقوز إحتمال ايله بر سعادتِ أبديه خزينهسى واردر. فسق و سفاهت يولى ايسه؛ (حتّى فاسقكۡ إعترافيله دخى) منفعتسز اولديغى حالده، اوندن طوقوز إحتمال ايله شقاوتِ أبديه هلاكتى بولونديغى؛ إجماع و تواتر درجهسنده حدسز أهلِ إختصاصكۡ و مشاهدهنكۡ شهادتيله ثابتدر. و أهلِ ذوقكۡ و كشفكۡ إخباراتيله محقّقدر.
الحاصل: آخرت گبى، دنيا سعادتى دخى، عبادتده و اللّٰهه عسكر اولمقدهدر. اويله ايسه، بز دائما اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ عَلَى الطَّاعَةِ وَ التَّوْفِيقِ ديمهلىيز. و مسلمان اولديغمزه شكر ايتملىيز.
